بحران سوريه در حالي اينك بيست و هشتمين ماه خود را سپري مي كند كه درگيري ميان نيروهاي دولتي سوريه و مخالفان مسلح در اين كشور همواره شكلي الاكلنگي داشته و برتري موقعيت دو طرف، در حال تغيير و نوسان بوده است.
با اين وجود طي هفته هاي اخير اين ارتش سوريه بوده كه به نحو قابل توجهي به پيشروي هاي خود در خاك اين كشور ادامه داده و ضربات گسترده اي را به مخالفان بزند. نقطه عطف و اوج كاميابي هاي اخير ارتش سوريه را مي توان پيروزي در شهر قصير دانست كه بتازگي رقم خورد.
اما پيروزي هاي اخير ارتش سوريه را نمي توان رخدادي تصادفي دانست بلكه اين مساله بيش از هر چيز ناشي از تغيير در تاكتيك نبرد ارتش بوده است.
تا چند ماه پيش روش جنگي نيروهاي ارتش سوريه بر اين مبنا استوار بود كه معمولا با يك عمليات گسترده و برنامه ريزي شده آنها اقدام به پاكسازي مناطق زير كنترل نيروهاي مخالف مسلح مي كردند. اما به دليل محدوديت تعداد نيروهاي ارتش و نياز به انجام عمليات هاي ديگر، نيروهاي ارتش مجبور به جابجايي و حركت به سمت مناطق ديگر مي شدند كه همين امر نوعي خلا امنيتي را در شهرهاي پاكسازي شده ايجاد مي كرد و باعث مي شد پس از مدت كوتاهي دوباره مخالفان بتوانند به آن شهرها بازگردند. همين باعث مي شد كه شهرهاي سوريه بارها و بارها بين نيروهاي ارتش و مخالفان دست به دست شود. طبيعتا ارتش سوريه كه ماهيتي كلاسيك دارد در چنين نبردهايي كه طرف مقابل بر اساس قواعد جنگ هاي نامنظم و چريكي رفتار مي كند، بسيار ضربه پذير و دچار روند فرسايشي مي شد.
به نظر مي رسد تصميم گيران عرصه امنيتي سوريه با درك چنين موقعيتي دست به تغيير تاكتيك مبارزاتي خود زدند كه مهمترين جلوه آن، مسلح ساختن بخشي از هواداران دولت و مشاركت دادن آنها در روند تامين امنيت در سوريه بوده است. در وضعيت كنوني نيروهاي ارتش پس از آزادسازي مناطق تحت كنترل مخالفان، اداره بسياري از مناطق در اين شهرها را به عهده اين گروه هاي مردمي قرار مي دهند. اين امر باعث شده پيشروي هاي جديد ارتش، پايدارتر باشد.
پيروزي در نبرد قصير گويا جان تازه اي را به نيروهاي ارتش سوريه داده است. گزارش هاي مختلف حاكي از پيشروي هاي گسترده ارتش طي روزهاي اخير است.
فتح شهر قصير در عين حال كه ضربه جدي به مخالفان زد، مسير نيروهاي ارتش به شهر حلب را كه مخالفان بخش هاي مهمي از آن را در اختيار خود دارند، هموارتر كرد. از اين رو طي روزهاي اخير شاهد گسترش عمليات ارتش سوريه در حلب بوده ايم. ارتش اميدوار است كه بتواند كنترل مناطقي را كه در اختيار مخالفان قرار گرفته بدست بياورد.
همزمان گزارش هاي متعددي از تلاش نيروهاي ارتش براي بازپس گيري مناطق تحت كنترل مخالفان در مناطق حومه دمشق حكايت دارد.
اما طي يك هفته اخير مهمترين جبهه اي كه نيروهاي ارتش سوريه در آن مشغول نبرد با مخالفان هستند، شهر حمص سومين شهر بزرگ سوريه پس از دمشق و حلب است. طي يك هفته اخير ارتش عمليات گسترده اي را براي پاكسازي اين شهر از گروه هاي مسلح آغاز كرده و بنابر اخبار و گزارش هاي مختلف، تاكنون به موفقيت ها و پيشروي هاي چشم گيري نيز در اين شهر دست يافته است.
پيروزي ارتش سوريه در عرصه نبرد ميداني مي تواند موقعيت اين كشور و همپيمانان خارجي آن را در نشست ژنو۲ كه قرار است در آينده اي نه چندان دور و با هدف حل مسالمت آميز بحران سوريه برگزار شود، تقويت كند.
به نظر مي رسد در اين فاصله مخالفان دولت سوريه و همپيمانان خارجي آنها تمام تلاش خود را به كار خواهند بست كه دستكم اگر نتوانند در فضاي نبرد، موازنه را به نفع خود تغيير دهند، به وضعيت برابر با دولت دست يابند تا بتوانند در نشست ژنو۲ برگ هاي برنده بيشتري داشته باشند.
پرواضح است كه پيشروي هاي اخير ارتش بويژه در يك هفته اخير در حمص و حلب بشدت مخالفان و حاميان خارجي آنها را نگران كرده است. جان كري وزير امور خارجه آمريكا هفته پيش اعلام كرد كه نشست ژنو۲ تا پيش از سپتامبر (شهريور) برگزار نخواهد شد.
از سوي ديگر ميخائيل بوگدانف فرستاده ويژه رييسجمهوري روسيه در امورخاورميانه و معاون وزير امورخارجه اين كشور، هفته گذشته در مصاحبه با خبرنگاران عنوان داشت: كنفرانس ژنو ۲ بايد يك سال قبل برگزار ميشد، اما اين نشست تا پيش از پاييز آتي برگزار نخواهد شد.
بوگدانف گفت كه تعيين زمان برگزاري نشست ژنو ۲ در بسياري از امور بستگي به مخالفان دارد.
وي با بيان اينكه آمادگي مخالفان مساله بسيار مهمي در خصوص برگزاري نشست ژنو ۲ به شمار ميآيد، اعلام كرد: نبود آمادگي مخالفان مانع اصلي تعيين زمان برگزاري اين نشست است.
به نظر مي رسد در فضاي كنوني كه ارتش سوريه به پيشتازي خود ادامه مي دهد، مخالفان دولت و حاميان خارجي آنها تمايل به برگزاري نشست ژنو۲ ندارند و ترجيح مي دهند كه فعلا آن را به آينده اي غيرمشخص موكول كنند.
از محمد خواجويي
تحقيق**۲۰۵۴**۱۳۵۸
