محمد معين، اديب برجسته معاصر، در نهم ارديبهشت سال ۱۲۹۷ هجري خورشيدي در شهر رشت در خانواده اي روحاني و متدين پاي بر اين دنياي فاني گذاشت. وي نخستين فرزند خانواده بود و در سن شش سالگي پس از فوت مادر و پدرش تحت حمايت شيخ محمد تقي معين العلما، جد پدري خود قرار گرفت.
وي در محضر معين العلماء توانست از نظر علمي و معنوي ترقي كند و در دبستان اسلامي با موفقيت دوره شش ساله ابتدايي را ظرف مدت دو سال به پايان رساند. دوران متوسطه را با كسب رتبه اول در همه پايه ها گذراند تا آنكه در دارالفنون تهران در رشته ادبي تحصيل خود را به پايان رسانيد. او همچنين صرف و نحو عربي و بخشي از علوم قديمه را در نزد پدر بزرگ خود، فرا گرفت.
معين، پس از اتمام تحصيلات مقدماتي، در سال ۱۳۱۰ وارد دانشسراي عالي شد و در رشته ادبيات و فلسفه به تحصيل پرداخت. او پس از سه سال توانست با ارائه پايان نامه اي به زبان فرانسه در مورد شاعر فرانسوي لوكنت دوليل، موفق به اخذ مدرك كارشناسي شود.
يكسال بعد، پس از گذراندن خدمت سربازي در دانشكده افسري به عنوان دبير در دبيرستان شاهپور اهواز مشغول به كار شد و بعد از سه ماه، رياست دانشسراي شبانهروزي اهواز، عضويت تحقيق اوقاف و رياست پيشاهنگي و تربيت بدني استان ششم را بر عهده گرفت.
در همين ايام توانست از طريق مكاتبه با آموزشگاه روانشناسي بروكسل، روانشناسي عملي و ديگر شعب آن از قبيل خط شناسي، قيافه شناسي و مغزشناسي را فراگيرد. محمد معين چند سال بعد به تهران منتقل شد و توانست تصدي معاونت و سپس كفالت اداره دانشسراها در وزارت فرهنگ را برعهده گيرد.
پس از مدتي او موفق به ورود در دوره دكتري دانشگاه تهران براي ادامه تحصيل در رشته ادبيات فارسي شد. در اين سال ها به عنوان دانشجويي ممتاز در مقطع دكتري به تحصيل پرداخت و از پايان نامه خود با عنوان مزديسنا و تاثير آن در ادبيات پارسي با موفقيت دفاع كرد و به عنوان نخستين فارغالتحصيل دوره دكتري ادبيات فارسي در ايران شناخته شد.
وي پس از آن به عنوان دانشيار و استاد كرسي تحقيق در متون ادبي در دانشكده ادبيات برگزيده شد. پس از آغاز به كار چاپ لغت نامه دهخدا بر طبق قانون در مجلس شوراي ملي، به همكاري با علياكبر دهخدا پرداخت و بعد از آنكه سازمان لغتنامه از منزل شخصي دهخدا با موافقت وي به مجلس شوراي ملي انتقال يافت، طبق وصيت نامه دهخدا، به رياست امور علمي آن سازمان منصوب شد و پس از انتقال سازمان مذكور به دانشكده ادبيات دانشگاه تهران، طبق اساسنامه مصوب شوراي دانشگاه، رياست سازمان لغتنامه را بر عهده گرفت.
وي در طي اين سال ها با شركت در سمينارهاي مختلف داخلي و خارجي توانست به زبان هاي اوستايي، پارسي باستان، پهلوي، عربي، فرانسوي، انگليسي، آلماني، لاتين و سانسكريت تسلط يابد و آثار برجسته بسياري را از خود برجاي بگذارد.
دكتر معين همچنين رياست كميسيون ادبيات را برعهده داشت و با عضويت در فرهنگستان ايران توانست آثار بسيار ارزنده اي چون ستاره ناهيد يا داستان خرداد و مرداد، يوشت فريان مرزبان نامه، يادنامه پورداوود، برگزيده شعر فارسي (دوره طاهريان، صفاريان، سامانيان، آل بويه)، قاعده هاي جمع در زبان فارسي، مزديسنا و ادب پارسي، برگزيده نثر فارسي(دوره هاي سامانيان و آل بويه)، مفرد و جمع، تحليل هفت پيكر نظامي، اسم جنس، حافظ شيرين سخن، مجموعه مقالات و تاليفاتي در زمينه تصحيح، ويرايش چهار مقاله، برهان قاطع، جامع الحكمتين و جوامع الحكايات و ترجمه آثار مختلف و مهم ترين آن تدوين فرهنگ نامه معين را به جامعه ادبي ايران اهدا كند.
فرهنگ معين، فرهنگ نامه اي جامع در زبان فارسي است كه با توجه به هويت دستوري لغات و ريشه شناسي آنها، با روشي جديد تدوين شده است. اين فرهنگ نامه شامل سه بخش لغات، تركيبات خارجي و اعلام است.
نگارش و تدوين حدود يك سوم جلد آخر اين فرهنگ نامه، با بيماري استاد همراه شد كه در اين ميان دوست و همكار استاد معين، سيد جعفر شهيدي، موفق به اتمام آن شد.
سرانجام دكتر محمد معين، اديب برجسته معاصر، پس از سال ها تحقيق و تاليف آثار بسيار مهم ادبي، در سيزدهم تير سال ۱۳۵۰ هجري خورشيدي پس آن كه بيش از چهار سال در حالت اغماي كامل به سر مي برد، براي هميشه از اين دنياي خاكي رخت بربست و جامعه ادبي كشور را تنها گذاشت.
اطلاع**۹۱۲۸**۱۷۱۷
