جان كري وزير امور خارجه امريكا، روز يكشنبه دوم تيرماه ۹۲ (۲۳ ژوئن) براي انجام سفري سه روزه وارد دهلي نو پايتخت هند شد. بر اساس اعلام جن پساكي سخنگوي وزارت خارجه آمريكا، جان كري براي رياست مشترك چهارمين دور گفتگوهاي راهبردي هند و آمريكا در دهلي نو وارد هند شده است . جان كري برخلاف هيلاري كلينتون وزير خارجه قبلي امريكا، كه در طول سه سفر خود به هند علاوه بر دهلي نو از شهرهاي ديگر اين كشور نيز ديدن كرد، تنها در دهلي نو اقامت كرد. سخنگوي وزارت خارجه آمريكا، طي بيانيه اي گفت: موضوعات مورد بحث شامل رابطه اقتصادي دوجانبه، امنيت و دفاع منطقه اي، علوم و فناوري، تغيير آب و هوا و ديگر موضوعات جهاني از قبيل بهبود وضعيت زنان، عدم اشاعه تسليحات هسته اي و همكاري فضايي است. سلمان خورشيد وزير امور خارجه هند، رياست چهارمين دور گفتگوي راهبردي را به همراه جان كري به عهده داشت. از نظر امريكا گفتگوي راهبردي كه از سال ۲۰۰۹ آغاز شده است، مجمعي براي تبادل نظر در مورد همه ابعاد همكاري بين آمريكا و هند در مورد موضوعات دوجانبه و منطقه اي و نشانگر مشاركت راهبردي قوي بين كشورهاي هند و امريكا است.
* حمايت امريكا از كرسي دايم هند در شوراي امنيت سازمان ملل
------------------------------------------------------------------------
جان كري وزير خارجه آمريكا، در آستانه اولين ديدار خود از دهلي نو گفت: آمريكا از هند به عنوان يك قدرت نوظهور استقبال و از عضويت دايم آن در شوراي امنيت اصلاح شده و گسترش يافته حمايت مي كند. كري در يك پيام تصويري در آستانه برگزاري گفتگوي راهبردي هند و آمريكا به مردم هند اعلام كرد كه اين يك تبادل نظر مهم بين اين دو كشور است، اين نشانگر اعتقاد شديد ما به اين است كه يك هند قوي به نفع آمريكا ست. كري در اين پيام تصويري پنج دقيقه اي اظهار داشت كه آمريكا از هند به عنوان يك قدرت نوظهور استقبال مي كند. وي گفت: به همين جهت اوباما رييس جمهور امريكا و من از پيوستن هند به عنوان عضو دايم در يك شوراي امنيت اصلاح شده و گسترش يافته حمايت مي كنيم. كري گفت كه وي نسبت به امكان ديدار از برخي بناهاي تاريخي خارق العاده در دهلي نو اميدوار و مشتاق ديدار با نسل آتي رهبران هند است. وي گفت كه روابط هند و آمريكا هرگز به اندازه كنوني مهم نبوده است. كري افزود: همانگونه كه اوباما گفته است، دوستي بين دو كشور يكي از مشاركت هايي است كه مسير قرن بيست و يكم را تعيين خواهد كرد. وي گفت: هند و آمريكا امروزه با يكديگر تقريبا در همه تلاش هاي انساني همكاري مي كنند. وي معتقد است كه هند و امريكا با هم مشكلات مشترك را اداره كرده و حداكثر استفاده را از فرصت هاي جديد مي برند.
در اظهارات كري چند نكته مهم وجود دارد. نكته اول آن است كه وي قبل از برگزاري گفتگوهاي راهبردي موضوعي را مطرح كرد كه هندي ها بسيار از آن استقبال مي كنند. هندي ها خواستار كسب كرسي دايمي و بشدت دنبال افزودن طيف حاميان حضور دايمي هند در شوراي امنيت هستند. نكته دومي كه از اظهارت كري مي توان استنباط كرد آنست كه جان كري در سخنان خود از همكاري با طيف هاي آينده اي كه قرار است پس از انتخابات سال ۲۰۱۴ در هند روي كار بيايند پرده برداشت. انتخابات آتي هند حساسيت ويژه اي براي امريكا دارد و اكنون كه به نوعي زمان وزن كشي كانديداهاي اين دوره آغاز شده است، دو طيف راست و چپ به دنبال تقويت آراي جناح خود هستند. نكته سوم آنست كه كري از همان لغات، اصطلاحات و گزاره هايي (Wording) استفاده مي كند كه در گذشته هيلاري كلينتون و اوباما از آنها در مورد هند استفاده كرده اند. تغيير مسير قرن بيست و يك توسط هند و امريكا، اميدواري به ادامه همكاري هاي دو كشور، هند به عنوان قدرت ظهور يافته، منافع مشتركي كه ناشي از همكاري هند و امريكا خواهد بود و مواردي از اين قبيل، گزاره هايي است كه در گذشته توسط مقامات امريكا در مورد هند بكار رفته است.
* همكاري استراتژيك و مخالفت با سفر كري
-----------------------------------------------------
مذاكرات استراتژيك هند و امريكا از سال ۲۰۰۹ آغاز شده و هر ساله اين مذاكرات به صورت دوره اي در يكي از پايتخت هاي دو كشور يعني دهلي نو و يا واشنگتن برگزار مي شود. در روابط هند با ديگر كشورها دو گونه از نشست ها و همكاري تعريف شده است. در پايين ترين سطح مذاكرات دوجانبه قرار دارد كه براي بررسي موضوعات مقطعي و يا رفع نيازهاي جديد تعريف شده است. كميسيون هاي مشترك در سطح بالاتري از مذاكرات دوجانبه قرار دارد كه براي مسائل امنيتي، اقتصادي و موارد ديگر تعريف شده است اما عالي ترين سطح از روابط، همكاري استراتژيك يا راهبردي است كه علاوه بر بررسي موضوعات چندجانبه، در آن موضوعات جديد همكاري و برآيند آينده روابط مدنظر قرار مي گيرد.
همواره در هند در مورد رابطه با امريكا بحث هاي مختلفي وجود دارد. علاوه بر وجود مراكز فكري (Think Thank) مختلف و وجود ديدگاههاي متعدد بنيادي در ارتباط با امريكا بايد گفت كه هر يك از اين مراكز، رسانه خاص خود را دارند كه به عنوان تريبون آن مركز مطالعاتي، افكار آنها را منعكس مي كند. همه اين ديدگاهها موافق همكاري هند و امريكا نيستند بلكه با پيروي از افكار نهرو در شكل دهي به عدم تعهد داراي افكاري مطابق با ديدگاه نهرو و اصول جنبش عدم تعهد هستند. آنها با تكيه بر اصل مقابله با ستمگران و قطب هاي قدرتي كه جهان را از مسير اصلي خود منحرف كرده معتقدند كه بايد به جاي همكاري با امريكا با اين كشور مقابله كرد. اگر اكنون هند رويكرد ديگري دنبال مي كند و امريكا را شريك استراتژيك خود مي داند به اين دليل است كه زمامداران سياست خارجي هند تغيير كرده اند اما اين گروه ها همچنان در هند با شدت و ضعف وجود دارند. گروههايي كه طرفدار ديدگاههاي نهرو هستند را نهروئيست مي خوانند كه در كنار گروههاي چپ از مخالفان اصلي همكاري با امريكا هستند. يكي از اصول اساسي اين دو گروه مخالفت با استفاده از سلاح هسته اي است. البته برخي از گروههاي حامي محيط زيست در هند – همانند آلمان با توجه به خطراتي كه زباله هاي هسته اي به همراه دارد- با استفاده از انرژي هسته اي مخالفند. يكي از نمودهاي اين گروه را مي توان در اعتراض به حضور جان كري در هند مشاهده كرد. فعالان مخالف با انرژي هسته اي روز يكشنبه به سفر جان كري به هند اعتراض كردند و آن را ماموريتي بد يمن براي جلب حمايت مصونيت شركت امريكايي وسينگهاوس در برابر هرگونه حادثه هسته اي در آينده خواندند كه ممكن است در رآكتورهايي كه اين شركت قصد بر پايي آنها در گجرات را دارد، رخ دهد.
* توافقات چهارمين دور مذاكرات راهبردي
-------------------------------------------------------------
يكي از مهمترين محورهاي مذاكرات راهبردي دو كشور در اين دور از مذاكرات، محور اقتصادي است. به لحاظ اقتصادي تفاوت اين دور از مذاكرات با دوره هاي قبل آنست كه هندي ها به يكي از بزرگترين دريافت كنندگان انرژي و يا به عبارت دقيق تر به دريافت كننده گاز طبيعي مايع يا LNG از امريكا تبديل شده اند. مركز مطالعات استراتژيك و بين الملل (CSIS) در تاريخ نهم خرداد (۳۰ مي) در گزارشي با عنوان صادرات انرژي امريكا به هند؛ تغيير (دهنده) بازي به بررسي بُعد جديدي از رابطه دو كشور پرداخته است. در اين گزارش آمده است امريكا با صادرات انرژي به هند تغيير جديدي را در چشم انداز روابط استراتژيك دو كشور ايجاد كرده است. امريكا در ماههاي اخير با صادرات گاز طبيعي مايع (LNG) به هند فرصت جديدي را در منتفع ساختن دو كشور ايجاد كرده است. از منظر اين گزارش، امروزه هند و امريكا دو مصرف كننده بزرگ انرژي در دنيا هستند و با توجه به اين كه قدرت هاي آسيايي در حال رشد روز افزوني هستند، صادرات انرژي از امريكا به هند مي تواند براي دو طرف يك بازي برد- برد باشد. گزارش آژانس بين المللي انرژي (IEA) نشان مي دهد كه با افزايش توليد نفت و گاز در امريكاي شمالي چشم انداز روند انتقال انرژي جهاني تغيير يافته است. پيش بيني مي شود تقاضاي دريافت انرژي از امريكاي شمالي در بين كشورهاي عضو سازمان توسعه همكاري هاي اقتصادي(OECD) كه شامل هند هم مي گردد افزايش يابد. همچنين پيش بيني مي شود كه منابع گاز امريكا ۲۰۰۰ تريليون فوت مكعب (Cubic feet) باشد كه بر اساس حجم مصرف فعلي، مي تواند نياز ۹۰ سال آينده گاز اين كشور را تامين كند.
با توجه به افزايش نياز هند به انرژي پيش بيني مي شود كه اين كشور به يكي از مهمترين وارد كنندگان گاز امريكا تبديل گردد. اين در حالي است كهGAIL به عنوان شركت (دولتي) وارد كننده گاز هند طي قراردادي ۲۰ ساله با امريكايي ها به دنبال واردات سالانه ۵/۳ ميليون تن گاز مايع به هند به ارزش ۱۵ميليارد دلار است. همچنين شركت هندي پترونت(Petronet) و شركت United LNG (Texas) قرارداد ۴ ميليون تني انتقال گاز طبيعي را امضا كرده اند. هم اكنون دپارتمان انرژي امريكا در حال بررسي طرح تسهيلاتي جهت افزايش انتقال گاز به هند است. در زمان حاضر هند ۷۵ درصد انرژي خود را وارد مي كند و پيش بيني مي شود كه اين امر در سال ۲۰۲۳ به ۹۰ درصد افزايش يابد.
امريكايي ها انتقال انرژي از واشنگتن به دهلي نو را بازي برد- برد مي دانند زيرا از اين طريق هند مي تواند علاوه بر تضمين رشد اقتصادي خود به نيازهاي داخلي ناشي از رشد جمعيت پاسخ دهد. صادرات گاز امريكا به هند براي امريكا هم در برگيرنده منافعي است كه عبارتند از: ۱- مسائل زيست محيطي؛ جايگزيني سوخت زغال سنگ با گاز در صنعت هند ۲-اقتصادي: تامين ۱۰ تا ۴۵ ميليارد دلار از سهم توليد ناخالص داخلي امريكا تا سال ۲۰۲۰ كه سبب ايجاد ۲/۲ تا ۶/۳ ميليون شغل خواهد شد و ۳- امنيتي؛ نقش ژئوپلتيك و روزافزون هند در تامين امنيت منطقه هند- پاسيفيك، منطبق با نيازهاي امريكا در تامين امنيت انرژي در آسيا است. بنابراين از ارتباط بين افزايش توليد انرژي در امريكا و افزايش تقاضا در هند مي توان معاني اقتصادي و استراتژيك استنباط كرد. افزايش شغل و ايجاد توازن تجاري به نفع امريكا، معاني اقتصادي قابل درك براي واشنگتن است.
روزنامه فايننشال تايمز درباره سفر كري به هند مي نويسد: وزير خارجه امريكا قرار است يك قرارداد فروش تجهيزات نظامي با هند امضا كند. اين كشور كه طي سه سال گذشته بيش از ۴۰ ميليارد دلار صرف تجهيزات نظامي و دفاعي خود كرده است، قصد دارد به منظور نوسازي و مدرنيزاسيون ارتش، ۱۰۰ ميليارد دلار ديگر تا سال ۲۰۲۲-۲۰۲۱ هزينه كند. در اين رابطه بايد گفت كه واشنگتن به هند به عنوان يك بازار فروش تسليحات نظامي نگاه مي كند. هند قرار است ميلياردها دلار تجهيزات نظامي شامل بالگردهاي نظامي، خمپاره اندار، سيستمهاي تسليحاتي و سيستم هاي الكترونيكي تسليحاتي از امريكا بخرد.
* اقدامات موازي هند در رابطه با ديگر كشورها
---------------------------------------------
در گذشته هر گونه تحرك مشترك از جانب هند و امريكا، به معناي تقابل با چين در نظر گرفته مي شد و اين ديدگاه بيش از هر چيز ديگري، ماهيت اقتصادي داشت. يعني اين طور تفسير مي شد كه هند و امريكا از ظهور اقتصادي چين نگرانند و تلاش مي كنند تا از بروز اين هژمون جديد جلوگيري كنند. اين تفاسير معتقدند كه توان اقتصادي چين مي تواند پشتوانه توان سياسي و نظامي پكن در آينده باشد لذا هند و امريكا بايد با اين موضوع مقابله كنند. اما تحليل هاي جديد ماهيت ديگري دارد و معتقد است كه دستكم هندي ها ديگر اين رويكرد را دنبال نمي كنند زيرا در زمان حاضر هند به يكي از ستون هاي رابطه اقتصادي با چين تبديل شده است. سفر اخير نخست وزير چين به هند در بيست و نهم ارديبهشت ( ۱۳ مي) نيز پيام متفاوتي را براي هندي ها به دنبال دارد كه مبتني بر روح همكاري و افزايش همگرايي در روابط دو كشور است . لي كچيانگ نخست وزير چين بتازگي، در دهلي نو به خبرنگاران گفت: ديدار فعلي من از هند سه هدف دارد؛ افزايش اعتماد متقابل، بيشتر شدن همكاريها و نگاه به آينده. ديدار لي در حالي صورت گرفت كه ارزش مبادلات تجاري بين هند و چين بطور روز افزون افزايش مي يابد و از چند ميليارد دلار در ۱۰ سال پيش به ۶۶ ميليارد دلار در سال گذشته افزايش يافت؛ به طوري كه چين بصورت دومين شريك تجاري بزرگ هند در آمده است. دو كشور توافق كرده اند تا سال ۲۰۱۵ تجارت دوجانبه را به ۱۰۰ ميليارد دلار در سال برسانند.
اقدام ديگري كه از آن مي توان به عنوان موازي كاري مثبت هندي ها در رابطه با امريكا نام برد حمايت مثبت و مستقلانه اين كشور از جمهوري اسلامي ايران است. هند روز سه شنبه بيست و هشتم خرداد با سرزنش آمريكا، از رياست ايران بر كنفرانس خلع سلاح سازمان ملل حمايت كرد. آمريكا و كانادا اين نشست را از زماني كه ايران رياست آن را در ۲۷ مي به عهده گرفت تاكنون تحريم كرده اند. رانجان ماتهاي قائم مقام وزارت خارجه هند، طي بيانيه اي در ژنو، سخنراني خود در اين نشست در طول رياست ايران را به عنوان افتخار توصيف كرد و گفت: شك و ترديد در مورد مناسبات و اقتدار چارچوب هاي چندجانبه جاافتاده خلع سلاح نادرست است. اين حمايت هند چند روز پس از گزينش دكتر حسن روحاني رييس جمهور جديد ايران و مذاكره كننده قبلي هسته اي صورت مي گيرد. آمريكا و كانادا رياست يك ماهه ايران را تحريم كرده و گفته اند كه نبايد به كشورهاي زير تحريم سازمان ملل اجازه رياست نهادهاي بين المللي داده شود ولي هند معتقد است كه ايران در سازمان ملل جايگاهي مثل كشورهاي ديگر دارد.
تحقيق**م.پ**۱۳۵۸
