جنبش مشروطيت كه با پايمردي ملت مبارز ايران و حمايت هاي آگاهانه روحانيون توانسته بود، استبداد قاجاريه را مجبور به پذيرش و تسليم در برابر خواست و اراده ملي سازد؛ با مرگ مظفرالدين شاه وارد مرحله نويني شد.
محمدعلي شاه كه در زمان وليعهدي موافقت خود را با انقلاب مشروطيت اعلام كرده بود؛ پس از آنكه قدرت را به دست گرفت خصومت خود را با مشروطه خواهان علني ساخت و در مراسم تاجگذاري، نمايندگان مجلس را دعوت نكرد.
وي كه تحت نفوذ قدرت هاي بيگانه بخصوص روسها قرار داشت؛ دشمني خويش را با مشروطيت شدت بخشيد و مشيرالدوله صدراعظم متمايل به مشروطه خواهي خود را از صدارت عزل كرد و امين السلطان را كه فردي خودفروخته بود، به اين مقام منصوب و وزراي خود را به مخالفت و بياعتنايي نسبت به مجلس تشويق كرد.
محمدعلي شاه كه منتظر فرصتي براي برانداختن نظام مشروطيت بود؛ جريان سو قصد به جانش را بهانه سركوب آزاديخواهان قرار داد و به نمايندگان مجلس براي تبعيد چند تن از رهبران مشروطه اولتيماتوم داد و آنان را تهديد كرد كه در صورت عدم اجابت خواسته اش مجلس را تعطيل مي كند.
عدم تمكين نمايندگان از خواسته شاه سبب شد تا قزاقها به فرماندهي كلنل لياخوف كه سمت فرمانداري نظامي تهران را به عهده داشت، تمامي نقاط حساس شهر از جمله مجلس و مدرسه سپهسالار را به محاصره خويش درآورند. پس از استقرار سواره نظام ها در مقابل مجلس؛ در دوم تير ۱۲۸۷ هجري خورشيدي كلنل لياخوف روسي به دستور محمدعلي شاه فرمان به توپ بستن مجلس را صادر كرد و در اين درگيري حدود ۳۰۰ نفر كشته و ۵۰۰ نفر نيز زخمي شدند.
در اين روز مجلس اول منحل و بسياري از روزنامهنگاران، نمايندگان مجلس و سياسيون كشته، زنداني و برخي از آنان نيز به سفارتخانههاي خارجي پناهنده شدند. آيتالله طباطبايي و آيتالله بهبهاني از جمله افراد دستگير شده بودند كه به باغشاه برده شدند.
دوران پرالتهاب پس از انحلال مجلس و سركوب شديد مشروطه خواهان؛ را در تاريخ پر فراز و نشيب ايران استبداد صغير مي نامند. در اين زمان ايجاد فضايي پر از استبداد و اختناق سبب شد تا در اقصي نقاط ايران از جمله تبريز، گيلان، اصفهان و مشهد قيام هاي مردمي پرشوري شكل بگيرد و در كمتر از يك سال آزاديخواهان و مشروطه طلبان طومار حكومت محمدعلي شاه قاجار را در هم بپيچند.
سرانجام سردار اسعد بختياري از اصفهان و سپهدار تنكابني به همراهي يپرم خان ارمني از گيلان با تدارك و جمع آوري قوا به سمت تهران حركت كردند. ۲۴ تير جنگي سخت بين قزاقان دولتي و قواي مشروطه خواه درگرفت كه اين جنگ با پيروزي مشروطه خواهان پايان يافت.
قواي مشروطه ۲۵ تير ۱۲۸۸ موفق شدند تا تهران را به تصرف خويش درآورند و سران اين قوا در عمارت بهارستان ساكن شدند و زمام امور تهران را به دست گرفتند.
محمدعلي شاه به همراه اعضاي خانواده و صدها قزاق مسلح به باغ سفارت روسيه در زرگنده پناهنده و سرانجام مجلس عالي با شركت ۲۲ نفر از مشروطه خواهان تشكيل شد اين مجلس محمدعلي شاه را از سلطنت خلع و پسرش احمدشاه را جانشين او كرد و بدين ترتيب دوره استبداد صغير به خط پايان خود رسيد.
اطلاع**۲۰۵۹**۹۱۳۱
