به گزارش خبرنگار فرهنگي ايرنا، تاريخچه كاخ گلستان به زمان شاه عباس صفوي در سال ۹۸۸ هجري قمري باز مي گردد؛ «پيترو دلا واله» در سفرنامه حود در سال ۱۰۲۸هجري قمري شهر تهران را با چنارستاتي توصيف مي كند كه قصر سلطنتي را احاطه كرده است و همين را مي توان سرآغازي بر يك ارگ سلطنتي دانست.
هرچند در دوره كريمخان زند نيز اين مجوعه با ساخت ديوانخانه دچار تغييرات اساسي شد اما اهميت واقعي ارگ را مي توان به دوران آقا محمدخان قاجار نسبت داد؛ او در اواخر دوران زنديه و پس از مرگ كريمخان ( ۱۱۹۳ ه.ق ) از بحران داخلي ايران استفاده كرد و ايلات قاجار را از دشت گرگان كه مركز سكونت آنان بود به دامنه هاي جنوبي البرز يعني ولايات تهران و دامغان سوق داد و سعي كرد كه بتدريج راه خود را به طرف فارس يعني مركز حكومت و قدرت زنديه باز كند.
سرانجام آقامحمدخان با غلبه بر لطفعي خان زند در سال ۱۲۰۹ هجري قمري به تهران بازگشت و در نوروز ۱۲۱۰ به نام پادشاه ايران تاجگذاري كرد؛ اين حركت آقا محمدخان به اهميت ارگ سلطنتي بيش از پيش افزود.
در عهد فتحعلي شاه قاجار هم به خاطر تاجگذاري وي در اين شهر (همزمان با ناپلئون در فرانسه) و هم بواسطه خيالات شكوهمند اين پادشاه، كاخ گلستان توسعه بيشتر و آراستگي بهتري را تجربه كرد .
در عهد ناصرالدين شاه قاجار كه تاجگذاري وي نيز در همين كاخ گلستان صورت گرفت، اين ارگ سلطنتي بواسطه حكومت طولاني وي و نيز به عنوان نخستين پادشاه ايراني كه به اروپا سفر كرد، دستخوش تغييرات فراوان شد و حتي از معماري اروپا نيز تاثير پذيرفت.
اگر چه در دوران سه پادشاه آخر سلسله قاجاريه شامل مظفرالدين شاه، محمد علي شاه و احمد شاه قاجار تا انقراض اين سلسله در ۹ آبان ۱۳۰۴ اين ارگ سلطنتي از نظر معماري تغييرات خاصي را به خود نديد ولي تاريخ آن با وقايع سياسي فوق العاده موثري مانند انقلاب مشروطه و تبعات ناشي از آن توام و عجين شد كه بر اهميت آن افزود.
اين ارگ سلطنتي در سال هاي بعد از انقراض سلسله قاجار و به روي كار آمدن سلسله پهلوي شاهد تاجگذاري پهلوي اول در ارديبهشت ۱۳۰۵ هجري خورشيدي و پهلوي دوم در آبان ماه ۱۳۴۶ بود و تغييرات و تصرفاتي در بافت آن ايجاد شد.
در زمان پهلوي اين كاخ به مكاني براي برگزاري مراسم رسمي و محل اقامت روساي جمهور و مهمانان ويژه خارجي تبديل شد و به همين خاطر قسمت هايي از آن تخريب شد.
بر اين اساس كاخ گلستان با قدمتي كه از لحاظ حافظه تاريخي به ۴۴۲ سال مي رسد يكي از منحصر بفرد ترين مجمو عه هاي تاريخي ايران به شمار مي رود.
اين مجموعه نه تنها بيانگر بخش مهمي از تاريخ هنر اين مرز وبوم است بلكه بواسطه رخدادهاي سياسي فوق العاده موثري كه در آن روي داده، به مجموعه اي بي بديل و سندي زنده از بخش مهمي از تاريخ ايران تبديل شده است.
تاجگذاري پادشاهان قاجار از جمله احمدشاه بر تخت مرمر، تاجگذاري مظفرالدين شاه قاجار در عمارت بادگير، گشايش مجلس يكم در ?? شعبان ???? هجري قمري با حضور شاه در اتاق برليان عمارت گلستان، نخستين جلوس رضا شاه در ???? بر تخت مرمر، تاجگذاري رضا شاه در چهارم ارديبهشت ???? در تالار سلام و تاجگذاري محمدرضا پهلوي در تالار سلام از جمله مهمترين وقايع تاريخي است كه در حافظه اين كاخ به ثبت رسيده است.
اكنون كاخ گلستان با وسعتي برابر با ۵/۴ هكتار (يك دهم وسعت اوليه ) در بخشي از شهر تهران به صورتي عضوي غريب از اندام شهري از هم گسيخته واقع شده است.
اطراف اين بناي جهاني شده مملو از ساخت و سازهاي جديد و بي هويت با عملكرد هاي ناهمگن با آن است زيرا كه كاخ گلستان درست در هسته اوليه شهر تهران قرار دارد؛ جايي كه مهمترين مركز تجاري و اقتصادي كشور يعني بازار تهران در همسايگي جاخوش كرده است.
همين همسايگي كاخ گلستان با بازار و اهميت قيمت زمين در اين منطقه و تمايل فعالان اقتصادي براي ساخت و ساز مجتمع هاي تجاري در اين محدوده، وظيفه دست اندركاران ميراث فرهنگي را براي صيانت از كاخ گلستان به عنوان تنها ميراث جهاني شده پايتخت ايران صدچندان مي كند.
اكنون كه كاخ گلستان به ميراثي ماندگار براي جامعه جهاني تبديل شده است، رها سازي اين مجموعه ارزشمند از معضلات منطقه اي كه در آن واقع است، مهمترين كاري است كه بايد در دستور كار مديران كنوني و آتي آن قرار گيرد.
فراهنگ(۵)** ۲۰۲۵
