روز شنبه بسياري از رسانه ها با انعكاس سخنان اخير جان برد وزير امور خارجه كانادا، در خصوص انتخابات ايران، اظهارات وي را به منزله عقب نشيني سكاندار سياست خارجي اوتاوا -پايتخت كانادا- از مواضع غير دوستانه پيشين در قبال تهران قلمداد كردند.
** كانادا و مواضعي عجيب و غير ديپلماتيك در برابر انتخابات رياست جمهوري ايران
...........................
با اعلام نتايج شمارش آرا و تعيين پيروز انتخابات رياست جمهوري يازدهم در ايران، برخي دولت هاي اروپايي نظير فرانسه و انگليس و نيز آمريكا با اذعان به تكوين فرايند مردمسالاري در جريان انتخابات مذكور و اتخاذ رويكردهاي مثبت در خصوص مشاركت حداكثري شهروندان ايراني پاي صندوق هاي راي، تلاش كردند تا زمينه هاي جديدي را براي تعامل حداكثري با تهران ايجاد كنند.
از جمله اين رويكرد ها مي توان به پيام جان كري وزير امور خارجه آمريكا، مبتني بر احترام به انتخاب مردم ايران و توجه مقامات اروپايي به لزوم همكاري بيشتر با رهبران تهران اشاره كرد.
و اما در اظهارنظري متفاوت با مقامات كشورهاي غربي، وزير امور خارجه كانادا سخناني را در خصوص انتخابات رياست جمهوري ايران بيان كرد كه ابتدا تعجب و سپس انتقاد شماري از رسانه ها، سياستمداران و نيز ايرانيان ساكن اين كشور را بر انگيخت.
برد يكشنبه هفته گذشته و پس از اعلان نتايج انتخابات رياست جمهوري ايران در اطلاعيه اي ضمن محكوم كردن آنچه وي محدوديت هاي موجود در ايران براي برگزاري يك انتخابات آزاد خواند، انتخابات يازدهم رياست جمهوري و نتيجه آن را بي معني خوانده بود.
اين اظهارات همچنان كه گفته شد، انتقادات فراواني را در كانادا برانگيخت. به عنوان مثال پال دوير مسوول سياست خارجي حزب دموكرات نوين بعنوان بزرگترين حزب اپوزسيون دولت اوتاوا، با انتقاد از سخنان برد، اين نوع مواضع را نسنجيده و بشدت غير ديپلماتيك خواند.
دوير ضمن بي اطلاع دانستن وزير امور خارجه از واقعيت هاي سياسي ايران، ادعاهاي پيشين برد در خصوص تسهيل گفتگو براي ايرانيان ساكن كانادا و تببين نظرات آنان در مورد آينده كشورشان را با ادبيات نسنجيده روز يكشنبه گذشته متضاد و آن را نمودي از تناقض در رفتار و گفتار دولت اوتاوا دانست.
علاوه بر اين، شمار زيادي از شهروندان ايراني ساكن كانادا با استفاده از شبكه هاي اجتماعي نارضايتي شديد خود را نسبت به سخنان تند و غير ديپلماتيك برد آشكار داشته و با به راه انداختن كمپيني در فضاي مجازي، اعتراض خود را به موضع گيري هاي ضد ايراني وزير امور خارجه كانادا نشان دادند.
در اين پيوند، كمپين اعتراضي ايرانيان مقيم كانادا مورد توجه رسانه هاي اين كشور از جمله روزنامه پر تيراژ گلوب اند ميل قرار گرفت و حتي مقاله اي انتقاد آميز نسبت به اظهارات برد در اين روزنامه به چاپ رسيد.
بازخوردهاي منفي سخنان ضد ايراني برد سبب شد تا سايت رسمي وزارت امورخارجه كانادا در پاسخ به نامه هاي الكترونيكي ايرانيان مقيم اين كشور، شجاعت مردم ايران براي حضور در انتخابات را تحسين كرده و به طور تلويحي از آنان دلجويي كند.
پس از آن نيز وزير امور خارجه كانادا در نامه سرگشاده اي كه در روزنامه گلوب اند ميل به چاپ رسيد، حضور مردم ايران پاي صندوق هاي راي را ستوده و به آنان تبريك گفته است.
برد در اين نامه همچنين متعهد شده كه صداي همه ايرانيان را ، چه كساني كه راي داده و چه آناني كه راي نداده اند بشنود. وي همچنين از رهبران تهران خواسته تا در مذاكرات هسته اي با جامعه جهاني همكاري كنند.
به باور بسياري از ناظران، اظهارات اخير برد را مي توان عقب نشيني آشكار اين مقام كانادايي در برابر حضور چشمگير ايرانيان در انتخابات اخير دانست. مساله اي كه موجب شد پس از سال ها كش و قوس در روابط تهران-اوتاوا، دست كم براي يكبار رهبران كانادا با واقعيات ايران به طور ملموس روبرو شده و رويكردي متناسب با اين واقعيات را در پيش گيرند.
اما صرفنظر از اظهارات اخير برد، سياست هاي اوتاوا در قبال ايران را مي توان بازتابي از درك نادرست مقامات كانادايي نسبت به همين واقعيات مذكور دانست.
** روابط ايران و كانادا نيازمند بازبيني اساسي در نگاه رهبران اوتاوا
...........................
روابط جمهوري اسلامي ايران و كانادا را مي توان در سال هاي اخير تعاملاتي رو به خمودي و ركود توصيف كرد.
با آغاز روابط دو كشور در سال هاي ابتدايي دهه ۳۰ شمسي، كانادايي ها در سال ۱۳۳۹ اقدام به تاسيس سفارت خود در تهران كردند. هر چند تا قبل از سال ۱۳۵۷، روابط سياسي و اقتصادي تهران و اوتاوا با فراز و نشيب اندكي ادامه يافت، اما وقوع انقلاب اسلامي سبب شد تا مقامات كانادايي نيز مانند دوستان غربي خود رويكردي خصمانه در برابر اين تحول بنيادين در ايران اتخاذ كنند.
مصداق اصلي اين موضوع تبديل سفارت كانادا در تهران به يكي از كانون هاي مهم جاسوسي سيا پس از اشغال سفارت آمريكا در تهران از سوي دانشجويان انقلابي بود.
در ادامه و با پايان جنگ تحميلي، سطح تعاملات سياسي و اقتصادي دو كشور افزايش يافت. از يك سو پذيرش مهاجران ايراني سبب شد تا سومين جامعه بزرگ ايرانيان خارج از كشور در كانادا شكل بگيرد و از سوي ديگر رقابت هاي اقتصادي بين كانادا و آمريكا در زمان تحريم هاي ضد ايراني واشنگتن، بر ميزان مبادلات اقتصادي كانادا و ايران افزود.
و اما اوج گيري اتهامات حقوق بشري مقامات اوتاوا عليه جمهوري اسلامي ايران به بهانه مرگ خبرنگار ايراني-كانادايي در سال ۱۳۸۲، روابط كم فراز و نشيب دو كشور را وارد مرحله جديدي از بحران كرد. بسياري از ناظران معتقدند كه افزايش قدرت لابي هاي صهيونيستي و نيز تاثيرپذيري روزافزون مقامات كانادايي از جبهه دشمنان بين المللي ايران، سبب شد تا روابط تهران-اوتاوا روز به روز به سمت سردي بيشتر سوق يابد.
اوج چالش در روابط جمهوري اسلامي ايران و كانادا را مي توان به بسته شدن سفارت دو كشور در اواسط شهريور سال گذشته مربوط دانست.
اين واقعه پس از آن روي داد كه مقامات اوتاوا بي مقدمه و با اتخاذ مواضعي خصمانه، دولت ايران را به عنوان بزرگترين تهديد براي صلح و امنيت جهاني قلمداد كرده و همكاري هاي تهران با دولت بشار اسد در سوريه، بي توجهي به قطعنامه هاي سازمان ملل در خصوص برنامه (صلح آميز) هسته اي و دشمني با رژيم صهيونيستي را به عنوان مهمترين مصداق هاي اين تهديدزايي معرفي كردند.
به دنبال اين موضع گيري، روابط سياسي و ديپلماتيك دو كشور به طور كامل قطع و سفارت ايتاليا در تهران به عنوان حافظ منافع كانادا در ايران تعيين شد.
حدود ۹ ماه پس از اين رويداد، يعني در اوايل خرداد ماه نيز دولت كانادا اعلام كرد كه روابط تجاري خود را به طور كامل با ايران قطع خواهد كرد. در اين پيوند وزير امور خارجه كانادا ادعا كرد كه به دلايلي چون اعتراض به برنامه هسته اي ايران، نقض حقوق بشر و حمايت از تروريسم از سوي دولت ايران، علاوه بر قطع روابط تجاري، نام ۳۰ شخص حقيقي و ۸۲ شركت ايراني را به اشخاص فهرست پيشين تحريم هاي خود خواهد افزود.
كل روابط تجاري دو كشور در سال گذشته ميلادي با كاهش چند ده ميليون دلاري نسبت به سال هاي پيشين به حدود ۱۳۰ ميليون دلار تنزل يافته بود كه در عمل رقم ناچيزي در تبادلات بازرگاني ايران و كانادا به شمار مي رفت.
پيش از اين نيز كانادايي ها همكاري هاي علمي و فني خود را با تهران قطع و در صدور رواديد براي ايرانيان، مشكلات زيادي را به وجود آوردند كه اين مساله انتقادات فراواني را در كانادا بر انگيخت.
با توجه به آنچه گفته شد، روابط تهران-اوتاوا را مي توان روابط رو به انجماد در سال هاي اخير به شمار آورد. سردي كه بيش از هر چيز ناشي از مواضع خصمانه مقامات كانادايي در قبال جمهوري اسلامي ايران بوده است.
هر چند رفتارهاي خارجي كانادا را مي توان همسو و همپيوند با ديگر كشورهاي غربي در تقابل با جمهوري اسلامي ايران توصيف كرد، اما ذكر اين نكته ضروري است كه رفتارهاي مذكور علاوه بر خصوصيت غير دوستانه بودن داراي ويژگي نسنجيدگي نيز بوده است كه اين مساله در اظهارات هفته گذشته وزير امور خارجه اين كشور نمودي كامل يافت.
به هرترتيب با توجه به تجربيات گذشته در روابط تهران و اوتاوا بايد گفت كه كانادايي ها و نخبگان سياسي اين كشور براي بازيابي جايگاه خود در آينده روابط خارجي جمهوري اسلامي ايران به گام هايي جدي تر نسبت به نامه سرگشاده برد نياز دارند تا ضمن دلجويي از ايرانيان، عقب افتادگي نسبت به شركا و رقباي غربي خود در همكاري با قدرت منطقه اي خاورميانه را جبران كنند.
از محمد كاظمي
تحقيق**۹۲۷۹**۱۳۵۸
