استاد جليل شهناز هنرمندي است كه با طلوع خرداد طلوع كرد و با غروبش، غروب.
جليل شهناز نوازنده پيشكسوت تار در اول خرداد ماه ۱۳۰۰خورشيدي در يك خانواده هنر دوست و هنرمند در پايتخت هنري ايران زمين، اصفهان ديده به جهان گشود.
اغلب اعضاي خانواده وي با موسيقي آشنايي داشتند و در رشتههاي مختلف هنر از جمله تار، سهتار، سنتور و كمانچه به مقام استادي رسيدند.
پدرش شعبان خان علاقه وافري به موسيقي اصيل ايراني داشت و علاوه بر تار كه ساز تخصصيش بود، سهتار و سنتور هم مينواخت. عموي او غلامرضا سارنج نيز از نوازندگان كمانچه بود.
جليل از كودكي به موسيقي علاقه مند شد و نواختن تار را در نزد عبدالحسين شهنازي و برادر بزرگ خود حسين شهناز به صورت سينه به سينه فراگرفت.
پشتكار زياد و استعداد شگرف، جليل جوان را به سرعت به يكي از نوازندگان خوب اصفهان مبدل كرد به طوريكه اهالي موسيقي اين شهر جملگي سازش را تائيد مي كردند.
از سال ۱۳۲۸ به راديو اصفهان راه يافت و در سال ۱۳۳۶ به دعوت سازمان راديو به تهران آمد و در برنامه هاي گوناگوني مانند برنامه گلها، اركستر حسين ياحقي و ... به عنوان تكنواز و همنواز به فعاليت پرداخت و به دليل شيريني پنجه، جايگاه ويژه اي در سولو نوازي (تكنوازي) يافت.
وي همچنين در گروه ياران ثلاث (همراه با تاج اصفهاني و حسن كسايي) و گروه اساتيد موسيقي ايران كنسرت هاي بسياري را در داخل و حارج از ايران اجرا كرد و در برنامه هاي جشن هنر شيراز نيز حضوري فعال و تاثير گذار داشت.
به رغم اينكه موسيقي ايراني در نوازندگي تار، استادان فراواني به خود ديده است، اما عموم صاحبنظران و كارشناسان، صداي ساز شهناز و فرهنگ شريف را بي نظير ارزيابي مي كنند.
شهناز علاوه بر تار، با نواختن ويولن، سنتور و تمبك نيز آشنايي داشت و از صداي خوشي برخوردار بود.
اين نوازنده تار در طول زندگي هنري خود با هنرمندان والاي كشور از جمله مهدي خالدي،علي تجويدي،حبيب الله بديعي، پرويز ياحقي، همايون خرم، فرامرز پايور، منصور صارمي، رضا ورزنده، لطف الله مجد، فرهنگ شريف، امير ناصر افتتاح، جهانگير ملك، اسدالله ملك، حسن كسائي، محمد موسوي و... همكاري داشت.
تاج اصفهاني، اديب خوانساري، محمودي خوانساري، عبدالوهاب شهيدي، اكبر گلپايگاني، حسين خواجه اميري (ايرج)، محمد رضا شجريان و شهرام ناظري نيز از جمله خوانندگاني بودند كه با شهناز همكاري كردند.
استاد شهناز در دهه ???? همراه با فرامرز پايور (سنتور)، علي اصغر بهاري (كمانچه)، محمد اسماعيلي (تنبك) و محمد موسوي (ني) گروه اساتيد را تشكيل داد و با اين گروه، مسافرتهاي متعددي به كشورهاي اروپايي، آسيايي و آمريكا داشت.
وي در سال ???? به عنوان چهره ماندگار هنر و موسيقي برگزيده شد و در ?? تير همان سال مدرك درجه يك هنري (معادل دكترا) براي تجليل از يك عمر فعاليت هنري به او اهدا شد.
استاد محمدرضا شجريان با بيان اينكه با ساز شهناز زندگي مي كنم، مي افزايد: با افتخار اعلام مي كنم كه من شاگرد اين استاد بي بديل هستم.
وي در سال ???? گروه موسيقي خود را به احترام اين استاد، گروه شهناز نام گذاري كرد.
زنده ياد حسن كسائي از جليل شهناز به عنوان نابغه تار نوازي ياد كرده و مي گويد: درك و شناختي كه او از موسيقي ايراني داشت، حتي در ميان اهالي اين هنر بسيار نادر است.
استاد كسايي مي افزايد: خيلي از افراد به خوبي ساز مي نوازند ولي قدرت نوازندگي و محفوظات شهناز را به آساني نمي توات در آنان جستجو كرد.
وي سابقه نوازندگي خود با شهناز را بيش ۶۰ سال اعلام كرد و با اشاره به اينكه ساز ما به لحاظ حس و حال با يكديگر گره خورده است، يادآورشد: قدرت استاد شهناز در جواب دادن در دو نوازي ها خارق العاده است.
داريوش پيرنياكان نوازنده تار با بيان اينكه زواياي بسياري در ساز استاد شهناز نهفته است، مي گويد: وي علاوه بر اشراف كامل بر رديف و رموز آن، ويژگي منحصر به فردي ديگري نيز داشت.
وي شاهكار و شگردهاي بي نظير در جواب آواز، استفاده از تمام امكانات ساز، نواختن بسياري از گوشههاي مهجور و رعايت جملهبندي در نوازندگي را از جمله ويژگيهاي نوازندگي جليل شهناز دانست.
استادجليل شهناز پس از يك دوره بيماري صبح روز دوشنبه ۲۷ خرداد ۱۳۹۲ در ۹۲ سالگي در بيمارستان دي درگذشت.
كتاب گل هاي جاويدان (پانزده قطعه براي تار و سه تار) با نت نگاري هوشنگ ظريف انتشارات سرود، تهران، ۱۳۷۹، آلبوم (هاي) آواز و تصنيفهاي ايراني، نوبهار، ره آورد، راز، آواز شهناز، باغ نوا، بيات ترك، چهارمضراب، صد سال تار، مهر، دفتر تار، افتخار آفاق، عشق و زندگي، نويد بهاري، شور و زندگي، تار سولو، تار و ترمه، ياران زنده رود، شهناز شهنواز و... از جمله آثار جليل شهناز است.
استاد فريدون حافظي ديگر پيشكسوت حوزه موسيقي و نوازنده نام آشناي تار نيز در هجدهم خردادماه سال جاري در ۹۱سالگي دار فاني را وداع گفت.
حافظي به سال ۱۳۰۱ در يك خانواده اهل فرهنگ و هنر در كرمانشاه ديده به جهان گشود. از كودكي به موسيقي علاقه مند شد و قطعات گوناگون را بدون معلم با تار پدر مي نواخت.
در سال ۱۳۲۳براي ادامه تحصيل به تهران رفت و در هنرستان موسيقي ملي زير نظر زنده ياد موسي معروفي به فراگيري علم موسيقي و تكميل دانسته هاي خويش پرداخت.
پنجه شيرين و گرم فريدون جوان نظر استاد معروفي را جلب كرد به طوريكه در سوم آذر همان سال دستور داد تا در راديو سولو بنوازد. يك ربع ساعت تكنوازي حافظي توجه موسيقيدانان اين رسانه را به خود جلب كرد و از آن پس در اركستر گلها به رهبري شادروان مهدي خالدي به طور رسمي كار خود را با سولو، گروه نوازي و آهنگسازي آغاز كرد.
اين هنرمند آثار گوناگوني آفريد كه مدح علي، والس گيسو، والس بهاري، كاروان سحر، تصنيف افشاري،خانه ام تويي، چي ميگي، همين امشب،پروانه،اسير غمها، قصه مادر، بزرگه، مناهي ها، كلاغه ميگه غار و غار و غار،صبح شد آمد مهر صبح ايران وهو هو از جمله آن ها است.
حافظي معاشرت پدرش با بزرگان موسيقي در علاقه مندي خود به اين هنر موثر دانسته و مي گويد: درويش حسن خراباتي نوازنده تار به خانه ما مي آمد و با پدرم دو نوازي مي كرد و من نيز به نواختن اين ساز ترغيب شدم.
وي مي افزايد: بجز نواختن قطعاتي با تار به دليل صداي خوبي كه داشتم در ماه مبارك رمضان مناجات مي كردم تا اينكه سرانجام توسط مدير مدرسه به محضر موسي خان معروفي معرفي شدم.
زنده ياد حافظي مي افزايد: يك روز موسي خان معروفي تار يحيي خود را براي تشويقم به من اهدا كرد و گفت: من ديگر پير شدم و اين ساز بايد در دست نوازنده متبحري چون تو باشد.
حافظي به مدت يك سال و نيم خواننده تنور ليريك اپراي ايتاليا بود و معلمش اصرار داشت كه وي در آنجا بماند و با صداي باريتون بخواند اما عشق به وطن موجب شد تا او به كشور بازگردد.
استاد حافظي با بيش از شش دهه تلاش در راه اعتلاي موسيقي، آثار مكتوبي نيز نگاشته و از مسوولان فرهنگي و هنري كشور خواست كه تا زنده است، اين آثار انتشار يابد. ك/۴
۱۸۸۸/۵۰۳/۵۰۸
