به گزارش روز يكشنبه خبرنگار فرهنگي ايرنا، مجيد امرايي در يادداشتي كه به شكل اختصاصي در اختيار سرويس فرهنگي خبرگزاري جمهوري اسلامي ايران (ايرنا) قرارداده، آورده است: هنر تئاتر امروزه به عنوان يكي از مهمترين عناصر فرهنگي در شناخت فرهنگ عمومي جوامع بشري و خصوصا جوامع شهري از اهميت بالايي برخوردار است.
وي در ادامه تاكيد كرده است: در اين بين يكي از مهمترين كاربردهاي هنر نمايش پرداختن به موضوعات و مقولات ديني و مذهبي و استفاده از ظرفيت هاي اين هنر به عنوان ابزاري تبليغي در حوزه دين و جوامع دين محور است. پرداختن به موضوعات ديني و توجه به مقولات مذهبي در حوزه تئاتر اين هنر را به عنوان ابزاري تاثيرگذار در ترويج مضامين مذهبي معرفي كرده است.
امرايي در اين يادداشت صاحبنظران را بر اين باور دانست كه با تمام تلاش هايي كه در عرصه معرفي تئاتر ديني در حوزه هاي تبليغي و ترويجي ظرف سال هاي گذشته صورت گرفته هنوز بسياري از مسايل در تحقق تئاتر ديني و توليدات دين محور در حوزه تئاتر ناگفته مانده و به عقيده صاحبنظران در كشوري كه مذهب رسمي آن اسلام است، طبيعتاً ضرورت دارد كه ديدگاه هاي مذهبي در رابطه با محورهاي گوناگون از جمله هنر و زير شاخه هاي آن مورد ارزيابي و طرح و كنكاش قرار گيرد .
وي ادامه داده است: به عقيده آنها، پيوند مذهب و هنر از جمله در تئاتركه با مخاطب خود ارتباط نزديك و زندهاي دارد نيازمند تلاش و پيگيري در عرصه هاي اجرايي ، مديريتي و برنامه ريزي است. صاحبنظران همچنين براين باورند كه بهترين راه براي ترويج تئاتر ديني در درجه اول شناخت خود دين و در درجه دوم شناخت تئاتر است ؛ هنرمندي كه دغدغه دين داشته باشد، خود به خود تئاتر ديني از دل و ذهن او جوشيده و آفريده مي شود.
مدير نخستين بازار تئاتر كودك و نوجوان در ادامه آورده است: دستاندركاران توليد تئاتر به ضرورت توليد محور، آموزش و چگونگي آن به خوبي واقف هستند و بر همين اساس معتقدند در صورت عدم باور اين مهم ، عملاً به توليد نخواهيم رسيد و اگر هم برسيم توليدات بيشتر حالت سوري خواهد داشت نه محتوايي ، درست آن چيزي كه امروزه گريبان تئاتر ديني ما راگرفته است .
به گفته وي بركسي پوشيده نيست كه در هنر ديني نيازمند محتوا و باور قلبي هستيم و بدون باور و اعتقاد مذهبي، تئاتر ديني نميتواند جايگاه اصيل خود را پيدا كند. هنرمند تئاتر نميتواند با حرفهاي كلي به خلق آثار هنري بپردازد، آفرينش اثر به جزئيات نياز دارد و نقد و بررسي وآسيب شناسي تئاتر مذهبي راهي براي پيشرفت وگسترش تئاتر ديني است.
امرايي نظام روابط اجتماعي بشر امروز در عصر حاضر را يك دهكده كوچك جهاني دانسته كه از كمبود نشانههاي دين در خودش رنج ميبرد و اين درحالي است كه نكات و زواياي قابل توجهي در زمينه دين، اقتصاد، مسائل اجتماعي و فرهنگي وجود دارد كه نمايش آن در عرصه تئاتر ايران يا حضور ندارد يا بسيار كمرنگ ديده شده است. برخي براين باورندكه ما هنوز به تعريف جامعي از تئاتر ديني نرسيدهايم و حتي در جهان نيز هنوز تئاتر ديني به عنوان يك مضمون تلقي مي شود تا شاخه اي مستقل از هنرتئاتر.
وي ادامه داده است: اين در شرايطي است كه تا كنون در عرصه فرهنگي و هنري كشور ما و خصوصا در عالم تئاتر، نمايش هايي با مضامين ديني و با ديد ديني توليد شده است و نمايشگراني در اين راه گام برداشته و خود را پيشروان هنرديني مي دانند.
اين پژوهشگر خاطرنشان كرده است: پس از انقلاب نمايش هاي قابل تاملي با مضامين ديني ساخته شده است و فضاي ديني ايجاد شده در جامعه ايران پس از انقلاب شكوهمند اسلامي ،تلاش هاي بسياري را در اين راه برانگيخت و ثمرات و نمونههاي مهمي داشته است كه هرگز نمي توان اين تلاش ها را ناديده گرفت اما با تمامي اين تلاش ها هنوز تا رسيدن به نقطه مطلوب فاصله بسيار است .
وي با تاكيد بر آنكه ناديده انگاشتن اين تلاش ها و حكم به ناكام خواندن فعاليت هاي پيشين نه تنها راه انصاف نيست بلكه موجب دلسردي نمايشگران صادق و ديندار خواهد شد، مي افزايد: براي رسيدن به تئاتري با مضمون ديني و مذهبي ميبايد با كار محققانه و آسيب شناسانه، اشكالات و موازين تئاتر ديني از نظر فقه اسلامي مشخص شود و رابطه جاري زندگي و اجتماع بر اساس آن، به نحوي باشد كه بتوان نمايشي هايي باورپذير و صادق و نيز مبتني بر اخلاق اسلامي توليد كرد.
وي خاطرنشان كرده است: در اين عرصه مي توان به محدوده دخالت مديران و نيز اقتصاد دولتي در عرصه تئاتر و تعريف جامع و مانع از جايگاه بخش خصوصي در اين حيطه توجه داشت و صد البته، انتظار نبايد داشت كه در يك هم انديشي يا با چند مقاله ، كتاب و جشنواره براي همه اين مسايل، پاسخي قطعي يافت اما همين قدركه در فضايي آزاد، از نگاه هاي مختلف و متعدد ، آرا و نظرات گوناگون مطرح شده و به گوش همه برسد، خود نويد دهنده رسيدن به تعريفهاي دقيق و راهبردهاي اصوليتري در عرصه تئاتر ديني است.
مدير سراي روزنامه نگاران ايران بيان كرده است: صاحبنظران معتقدند هنرمندي كه دغدغه دين داشته باشد، خود به خود تئاتر ديني از دل و ذهن او آفريده خواهد شد حال چه با نگاه مضمون ديني تعريف شود (نگاه غربي ) و چه به عنوان يك شاخه مستقل مطرح شود (تصور شرقي) اصل توليد تئاتر ديني است .
وي تاكيد داشته است: در اين بين جشنواره هاي ديني چون جشنواره تئاتر رضوي ، صاحبدلان و سوگواره آيين هاي عاشورايي ميتوانند به عنوان نقاط عطف ضرورتهاي شناختي عرصه دين و تئاتر باشند و صد البته بايد نگاه سفارشي و بازاري را از آنها دور كرد تا جشنواره نمايش باشند، نه نمايش جشنواره .
به گفته امرايي كارشناسان بر اين باورند كه علاوه بر مطرح كردن ضرورتهاي ديني (شناخت دين و تئاتر ) بايد به آموزش و پژوهش بهايي بيشتر داد تا به توليداتي كه انتظار داريم، دست يابيم .چرا كه به اعتقاد كارشناسان متاسفانه امروزه تئاتر مذهبي تنها به نمايش مراسم و مناسك عبادي و ديني محدود شده و كمتر توليدات انديشه محور و تاثيرگذار هستند.
وي با اشاره به اين مساله كه اين نكته را بايد در نظر گرفت كه دين تنها در مناسك و مراسم خلاصه نميشود ادامه داده است: دين در همه ابعاد زندگي ساري و جاري است ابعاد مختلفي كه درزندگي يك شخصيت تئاتري برصحنه تئاتر مي تواند مجال بروز و ظهور يابد.
به نوشته امرايي، كارشناسان سليقه ها و تعبيرات نامشخص در مديريت تئاتر ايران را يكي از موانع اساسي در تحقق تئاتر ديني مي دانند و معتقدند وجود چنين موانع و نوع نگاهها در ميان مسوولان باعث از بين رفتن اعتماد به نفس گروههاي نمايشي ديني براي رجوع به مباحث ديني محور ميشود.
اين پژوهشگر تئاتر ادامه داده است: با اين توصيف و به سبب همه دلايلي كه ذكر شد، اين گونه تئاترها هيچگاه امكان رسيدن به تئاتر ديني به عنوان يك شكل اجرايي جاري و ساري در مجموعه تئاتر كشور را نداشته است و با شرايطي كه بيان شد، نميتوان انتظاري بيش از اين را هم داشت. اين در حالي است كه هنوز هم يك خطابه يا يك مراسم آييني مذهبي به دفعات تاثيرات شگرف و اعجاب انگيزتري از اين نوع تئاترهاي ديني رايج در كشور را بر مخاطب دارد.
وي خاطرنشان ساخته است: حال اگر كمي واقعبينانه و با توجه به پيش داوريهاي تماشاگر از تئاتر ديني به بازتاب و بازخوردهاي آن بينديشيم، ميتوانيم با جرات بگوييم ، براي رسيدن به تئاتر ديني جريانساز، تفكر برانگيز و تاثيرگذار
بايد اين شكل نمايشي به گونهاي هوشمندانهتر گام بردارد تا هم مراقب دلزدگيهاي مخاطب، هم نگه دار تئاتر و از همه مهمتر حافظ شان پر ارج دين باشد.
به گفته امرايي در يك كلام بايد گفت كه تئاتر ديني براي رسيدن به جايگاه والا و واقعياش بايد به روايت محتوايي در شكل و اجرا روي آورد و از سطح به عمق گام بردارد.
فراهنگ(۵)**۹۲۶۶ ** ۱۴۱۸
