در برنامه سوال برانگيز مناظره نامزدها كه بيشتر شبيه مسابقه جمله سازي با واژه هاي كلي در اقتصاد و كوتاه گويي با محوريت تخريب دولت دهم بود هرچه نامزدها در توان داشتند صرف كردند، اما نتوانستند طرح مسكن مهر را به عنوان يكي از مصاديق برنامه هاي دولت عدالت محور حذف كنند.
بنابراين گزارش، طرح هايي مانند طرح پبش فروش، طرح مسكن متري در دوران عبدالعي زاده و يا مسكن نوسازان شهرداري تهران كه نوعي گرته برداري از طرح متري بود نمونه هايي هستند كه طي سالهاي اخير با تبليغات و هزينه فراوان كليد زده شدند، اما نتيجه اي جز شكست نداشتند.
در مناظره عصر جمعه گذشته، عجيبتر از بيبرنامگي (كه برخلاف ادعاي ساعت ها كار كارشناسي در تدوين جزييات برنامه كاملا عيان بود و مي توان با يك جستجوي ساده نشان داد كه اولين عكس هاي جستجوگر گوگل براي مواردي چون بازار، معدن، ساعت و كشتي انتخاب شده در بخش سوالات تستي استفاده شده و ۷ سوال كلي اقتصادي و يك سوال غيرمرتبط با اقتصاد (رابطه سه قوه) جز دم دستترين سوالات يك كارشناس اقتصادي به شمار مي رفت) پاسخ نامزدها به پرسش مربوط به بازار مسكن و موضعي بود كه هر يك از نامزدها نسبت به مسكنمهر گرفتند.
۶ نفر از اين ۸ نفر بر ادامه طرح مسكن مهر تاكيد كردند و طرح مسكنمهر را اقدامي خوب و مناسب ارزيابي كرده و پيشنهاداتي را به طرح افزودند كه بيشتر جنبه رويايي و خارج از ظرفيت اقتصاد ايران داشت. يك نفر نيز اگرچه در مناظره بر اجراي طرح صحه نگذاشت و مدعي شد كه به جاي مسكن مهر، مسكن ماندگار را دنبال خواهد كرد، اما آنچه از صحبت هاي وي در گفت و گوي خبري ۲۲و ۳۰ و ساير صحبت هايش در رسانه ملي بر مي آيد، در حقيقت طرح وي نيز همان مسكن مهر بوده كه قرار است زمين هاي ۹۹ ساله را تبديل به ملكيت دائمي كند. طرحي كه هم اكنون در دل مسكن مهر نيز با مالكيت هاي شخصي در حال اجرا بوده و در اخرين تصميم دولت براي زمين هاي ۹۹ ساله نيز به آن اشاره شده است.
آخرين نامزد نيز كه گويي در مناظره جنجالي، تنها قرار بود با دو كلمه تورم و اشتغال براي هر سئوال جملات متعددي بسازد، اگر چه چيزي نگفته است، اما در ساير بخش هاي خبري نتوانسته است تاكنون اين طرح مسكن مهر را از سخنان خود حذف و يا در رد آن چيزي بگويد.
به اين ترتيب به نظر مي رسد افرادي كه هر يك مدعي رياست جمهوري هستند نه تنها برنامه اي جديد در بخش پاسخ به نياز مسكن ندارند بلكه تنها راه چاره پاسخ به نياز واقعي خانه دار كردن طبقه متوسط به پايين را مسكن مهر مي دانند.
در ادامه اين گزارش به تحليل شبه برنامههاي نامزدهاي يازدهمين دوره انتخابات رياست جمهوري در برنامه مذكور مي پردازيم.
**عيوب مسكن مهر بايد برطرف شود
----------------------------------
علياكبر ولايتي - بايد پاسخي به اين نياز مردم به مسكن داده مي شد، اما منحصر كردن آن به دولت كار درستي نبود. براي افراد كم بضاعت سرمايه گذاري دولت اشكالي ندارد، اما بايد با فراهم كردن امكانات، شرايط براي ورود بخش خصوصي بايد تكميل شود. عيوب مسكن مهر بايد برطرف شود. گاز و برق و آب و ... بايد براي اين مسكن ها تامين شود. علت اينكه در نقاط دور افتاده تاسيس شده براي جلوگيري از مهاجرت از روستاها و شهرهاي كوچك به مركز است و اين سياست درستي بوده است.
تحليل محتوايي: طرح هاي رويايي يا رهايي از اجاره نشيني
اگرچه ولايتي در بخش اول برنامه شبه مناظره تنها به كمبود امور زيربنايي تاكيد كرده است، اما در ادامه و نشان دادن تصويري از مسكن مهر به سبك معماري و اسلامي نبودن آن گلايه كرد. شايد در بخش امور زيربنايي تاحدودي انتقاد وارد باشد، اما ناديده گرفتن تلاش هاي دولت براي رفع اين ايرادات و هماهنگي بين بخشي صورت گرفته قابل كتمان نيست، اما در مورد معماري اسلامي نيز بايد به نياز توان و بودجه كشور توجه كرد. اينكه معماري فعلي از معماري اسلامي فاصله بسياري دارد، نه تنها مورد توافق نامزدهاي محترم بلكه مورد تاكيد دكتر احمدي نژاد به عنوان متخصصترين فرد در حوزه عمران در ميان مسولان بلندپايه كشور است. كما اين كه بارها طرح مسكن مهر را پاسخي به نيازهاي فوري مردم عنوان كرده اند.
كيست كه از زندگي در شرايط ايده ال و زندگي درخانه اي يك طبقه و شهري كه به سبك معماري اسلامي ساخته شود، نارحت باشد؟ اما آقاي ولايتي و كليه نامزدها كه بزرگترين انتقاد مشتركشان معماري اسلامي عنوان كرده اند، آيا برآوردي از اسلامي كردن شهرها و سرپناه مردم دارند؟ ايا مي توان با اين بضاعت هاي موجود در اقتصاد ايران چنين هزينه هايي را در اولويت قرار داد؟ آقاي ولايتي و ساير نامزدها بايد بدانند كه امروزه داشتن سرپناه ارزان با متراژ كم حداقل امكاني است كه بايد جامعه اسلامي براي مسلمان درنطر داشته باشد، اما بسياري هم اكنون از آن بي بهره اند.
كاش نامزدهاي محترم به جاي طرح هاي ايده آلي كه در ثروتمندترين كشورهاي جهان تاكنون محقق نشده طرحي براي اقشار اجاره نشين به عنوان يكي از اولويت دارترين قشرهاي موجود در بازار مسكن ارايه مي كردند.
**تغيير واژه مهر به ماندگار
-----------------------------
محمدرضا عارف: مسكن مهر به خاطر بي توجهي به تسهيلات زيربنايي و رفاهي و به خاطر تورم زايي بالا و همچنين اجراي آن در خارج از شهرها كمي ناموفق بود و به همين دليل طرح مسكن ماندگار را پيشنهاد كرديم. تا آرامشي را به خانواده ها برگردانيم.
تحليل محتوايي: زمين صفر يا ورود بانك ها كدام موثرترند؟
اگرچه دكتر عارف تاكنون مسكن مهر از اساس اشتباه نداتسته، اما بزرگترين ايراد عارف به طرح مسكن مهر تحليل غلط تخصيص بيش از حد اعتبار از سوي بانك مسكن است. حال آنكه هر آنچه تاكنون رخ داده براساس قانون و از محل اعتبارات مندرج در قانون هاي مصوب در بودجه است. لذا كافي است دكتر عارف كه مهمترين تغيير طرح خود براي مسكن مهر را تغيير واژه مهر به ماندگار قرار داده بگويد اگر با صفر كردن قيمت زمين و كاهش قيمت تمام شده مسكن در قالب انبوه سازي، قيمت ها كاهش نيافت و تورم در بخش مسكن كنترل نشد چگونه مي توان قيمت مسكن را كنترل كرد؟ آيا مي توان با فروش مسكن متري و يا اجازه دادن به بانك ها براي ورود به بازار مسكن (كه بانك ها در دوران ايشان هزاران ميليارد وارد سوادگري مسكن كردند) قيمت ها را كنترل كرد؟
ضمن اينكه مسكن ماندگار ايشان كه به طور تلويحي به بخش هايي از آن در برنامه ۲۲ و ۳۰ اشاره كرده، همان طرح مسكن مهر و اگذاري ملكيت زمين هاي دولتي به مردم است.
حدادعادل: خيليها با مسكن مهر صاحبخانه شدند
غلامعلي حدادعادل: مسكن مهر اقدامي مفيد بود. دولت هم زياد زحمت كشيد و خيلي ها صاحب خانه شدند. سوداگري مسكن را هم كاهش داد، اما اشكالاتي نيز داشت مثلا سهم بودجهاي كه در اين فشار اقتصادي و تحريمهاي بينالمللي به مسكن مهر اختصاص داده شد، تناسبي با اوضاع كشور نداشت و جا داشت دولت در كنار مسكن مهر مقداري هم به ساير صنايع ميپرداخت. در مسكنمهر نشاني از معماري ايراني اسلامي وجود ندارد.
تحليل محتوا: نقش مجمع و شوراي عالي فرهنگي
تعريف ساده علم اقتصاد مديريت بهينه منابع محدود براي خواست هاي نامحدود است. لذا تخصيص منابع و تناسب هزينه ها اقدامي است كه براساس دولت ها صورت مي گيرد. طبيعي است در دولتي كه عدالت از محوريترين شعارهاي وي بوده ساختن سرپناه براي اقشار آسيب پذير سهم بيشتري از سبد هزينه اي را به خود اختصاص مي دهد. ضمن آنكه رها كردن پروژه اي به اين مهمي و عدم تخصيص منابع مناسب به آن آيا خود باعث نشانه رفتن انگشت اتهام از سوي همين نامزد و ساير نامزدها در مناظرات و برنامه هاي تلويزيوني نمي شد؟
درباره معماري اسلامي نيز اگرچه از نگاه اقتصادي در پاسخ به آقاي ولايتي توضيح داده شد، اما از لحاظ فرهنگي ودر همان جلسه شبه مناظره از سوي آقاي رضايي جواب داده شد. حدادعادل در مناظره جمعه، بعد از آنكه به معماري ايرانياسلامي مسكنمهر ايراد گرفت بلافاصله مورد نقد محسنرضايي قرار گرفت كه چرا اين ايراد از زبان كسي كه عضو شوراي انقلاب فرهنگي است مطرح ميشود و چرا شورا براي اين معضل تصميم نگرفته است. حداد عادل نيز در پاسخ به رضايي، كنايه زد و گفت: مجمع تشخيص نيز در اين موضوع بايد پاسخگو باشد!
حسن روحاني: طرح مسكن مهر كار پسنديده اي بود
حسن روحاني: قيمت مسكن در سالهاي اخير رشد ۸۲ درصدي براي كلنگي و ۵۲ درصدي براي آپارتمان داشته است. طرح مسكن مهر كار پسنديده اي بود، اما دچار مشكلاتي شده است. كار با شتاب زدگي انجام گرفت و امروز اين ساختمان ها عيوب فراواني دارد و براي تكميل اينها ۴۶۵۱۷۶ ميليارد ريال نياز است، اما چاره اي نيست جز مرتفع كردن آن و كامل كردن طرح بدون نواقص است.
نحليل محتوا: قيمت ها چند مي شد؟
پرسش اساسي از ايشان اين است كه اگر طرح مسكن مهر اجرا نمي شد اعداد و ارقامي كه نشان از افزايش قيمت ها در بخش قيمت زمين مسكن (كلنگي ها) و خود مسكن دارد، اكنون چه وضعيتي داشت؟ ايا اقشاري كه تا پايان دولت دهم خانه دار مي شوند هرگز به خواب خود مي ديدند كه با روند تورم روزي خانه دار شوند؟ بديهي است براي ادعاي حمايت از اقشار اسيب پذير نيز چاره اي جز ادامه طرح مسكن مهر نيست!
**مشكل مسكن در اشتغال است
--------------------------------
سيدمحمد غرضي: هر دولتي به كشور به صورت بخشي نگاه كند دچار صدمات گذشته مي شود. بخشي نگري باعث فرسودگي بخش و از بين رفتن دولت مي شود. اينكه هر دولتي در ۱۰۰ سال گذشته گفته يك روز آموزش و پرورش و يك روز مسكن و يك روز كار ديگر را بكند و بخش وسيعي از منابع را صرف آن كند و از بقيه سيستم دفاع نكند، به همين وضع امروز دچار مي شويم. بخش اصلي گرفتاري عدم مسكن براي اين است كه اشتغال نداشتند و نتوانستند پس انداز كنند. دولت در ۲ كلمه خلاصه مي شود؛ تورم و اشتغال.
تحليل محتوا: مسكن اشتغال ايجاد نمي كند؟
آقاي غرضي كه اكنون سالهاست برخي پروژه هاي عمراني و نيروگاهي را در قالب پيمانكار انجام مي دهد و يا تاريخ صد ساله اقتصاد را به تورم و اشتغال مي دوزد بايد بهتر بداند كه نقش مسكن در اشتغال كشور و ايجاد ۲۵۰ شغل مستقيم و غيرمستقيم چه تاثيري در بازار كار دارد. همچنين از رييس قبلي سازمان نظام مهندسي كشور انتظار ميرفت حداقل براساس هرم مزلو و احتياجات اوليه انسانها جايگاه مسكن و نقش بازار مسكن را بيشتر توجه كنند و برنامه اي براي اين منظور ارايه بدهند هر چند كه ايشان سالهاست غم بي خانماني در اطراف خاندان خود نديده اند!
محسن رضايي: مسكنمهر طرح خوبي بود
محسن رضايي: طرح مسكن مهر طرح خوبي بود و خوشبختانه همه دوستان موافق بودند كه اين كار را ادامه بدهيم و اگر با پولهاي بدون پشتوانه جلو نميرفت بهتر ميبود. بايد مسكن مهر را با اصلاحات انجام بدهيم. مشكل ما معماري ايران است. شهرهاي ما و روستاهاي ما، توسعه شهري ما، به هيچوجه در چارچوب معماري كلان نيست كه اشتغال و درآمدزايي مردم و زيرساخت ها و ... ديده شده باشد. و... تا اين كار را انجام ندهيم مساله مسكن حل نمي شود. براي خريد مسكن ۷۰ درصد وام را بايد دولت با تسهيلات بدهد و مردم ۳۰ درصد براي مسكن هزينه كنند. مسكن مهر را ادامه ميدهم.
تحليل محتوا: ۷۰ درصد خريد يا ساخت؟
آنچه اين نامزد درباره مسكنمهر گفته و از پول بدون پشتوانه صحبت كرده است در واقع همان خط اعتباري بانك مركزي است كه طبق قانون براي تكميل پروژه هاي مسكن مهر تخصيص يافته است. به عبارت بهتر دولت نبايد براي ساخت هر مسكن مهر تسهيلات وام ۲۰ و ۲۵ ميليوني به ساخت ۲ ميليون واحد مسكنمهر پرداخت ميكرد. حال سوال اينجاست كه اگر قرار است طرح مسكن ادامه يابد و براي خريدار هم اعتبار ۷۰ درصد ارزش خانه را مانند ساير كشورها به متقاضيان داد، با توجه به كاهش درامدهاي نفتي ايشان چگونه قرار است منابع طرح هايشان را تامين كنند؟
سعيد جليلي: مسكن مهر بايد ادامه يابد
سعيد جليلي: در بخش مسكن ۲ تقاضا داريم، يكي تقاضاي واقعي است كه سالي ۸۵۰ هزار ازدواج داريم كه به مسكن نياز دارند و بايد به آن پاسخ داده شود. مسكن مهر پاسخي به اين نياز بود و بايد ادامه يابد. همينطور اصلاحات در بافت هاي فرسوده، اما بخشي از مسكن هم بخاطر نگاه هاي سوداگرانه است. به دليل تورم در زمين و مسكن سرمايه گذاري مي كنند. اگر نتوانيم سياست هاي اساسي داشته باشيم هرقدر هم مثل مسكن مهر توليد كنيم نمي توانيم موفق باشيم. لذا بايد تورم و نظام مالياتي اصلاح شود و مديريت سرمايه كنيم تا به سمت توليد برود نه به سمت بورس بازي. بايد سياست گذاري منطقه اي در بخش مسكن داشته باشيم.
تحليل محتوايي: سياست هاي مكمل
ديپلمات ارشد خارج از قاعده برنامه هاي امروز وزارت مسكن و شهرسازي سخني نگفت و فقط سياست هاي مكمل مسكن مهر را پررنگتر نشان داد. اين نامزد طرح بر زمين مانده اخذ ماليات بر خانه هاي خالي، مقابله با سوداگري احتمالا مبتني بر ثبت معاملات به طور يكپارچه و جلوگيري از از افزايش بي منطق قيمت زمين در شهرهاي بزرگ را در دستور كار دارد كه به طور تلويحي در اين برنامه و تا حدودي در جزوه منتشر شده اش بر روي سايت ها به آن اشاره كرده است.
قاليباف: مسكنمهر اقدام خوبي بود
محمدباقر قاليباف: مسكن مهر با وجود اينكه اقدام خوبي بود دو اشكال به آن وارد است؛ اول اينكه اين كار بايد با همين شتاب ادامه پيدا كند، اما در وهله اول كيفيت ساخت بايد بالا برود. در عينحال چرا ما وقتي بافتفرسوده داريم و ميتوانيم در داخل شهر كه زيرساختهايي همچون مترو، آب و برق و تلفن وجود دارد، در بيابان خانهسازي ميكنيم. در حال حاضر در تهران ۱۴ هزار هكتار بافت فرسوده وجود دارد.
ايراد محتوايي: بافت فرسوده كافي است؟
نخست اينكه معضل مسكن تنها در تهران خلاصه نمي شود و لذا برنامه ريزي ازسوي نامزدها تنها نبايد معطوف به حوزه مديريتي سابقشان باشد. بديهي است اين نوع تفكر حتي براي جمع آوري راي نيز شهردار تهران را محدود به تهراني ها خواهد كرد.
دوم اينكه طبق آمار اعلامي ازسوي مراجع رسمي بافته اي فرسوده تهران ۳ هزار هكتار است نه ۱۴ هزار هكتار! به نظر مي رسد معيار جديدي براي محاسبه بافت فرسوده در نظر گرفته شده است. با اين حال بر اساس محاسبه اعلامي از سوي كارشناسان كه در روزنامه دنياي اقتصاد نيز به آن اشاره شده است حداكثر ۱۵۰ هزار واحد قابل عرضه به ظرفيت فعلي اضافه خواهد شد. اين درحالي است كه در تهران بر اساس آمار ازدواج، سالانه ۱۱۰ هزار متقاضي جديد افزوده مي شود؟
سوم اينكه درحاليكه قيمت زمين به دليل محدود بودن جغرافياي شهر يكي از مولفه هاي سوداگري در مسكن تهران است و حداقل زمين در تهران كمتر از متري ۳ ميليون تومان نيست، چگونه مي توان قيمت آن را صفر كرد تا قيمت هاي تمام شده به سطح قيمت هاي مسكن مهر برسد؟ اين اظهارنظر در حالي بيان مي شود كه قاليباف تجربه طرح مسكن متري را در دوره خود داشته و با وجود تلاش در نهايت با شكست مواجه شده است كه براي تنوير افكار عمومي بيشتر به اين موضوع مي پردازيم و نشان خواهيم داد كه چگونه طرح شهرداري تهران با اجراي مسكن مهر به حاشيه رفت.
**مسكن مهر چگونه فروش متري را متوقف كرد؟
--------------------------------------
شهرداري تهران در طرح فروش متري مسكن، با تعريف پروژههاي مسكوني در بافت فرسوده، سهام واحدهاي در حال ساخت را در گروههاي حداقل ۵ متر مربعي با قيمت متري ۹۰۰ هزار تومان عرضه كرد و مقرر شده بود در پايان پروژه، خريداران متري، از بين دو گزينه شامل تسويهحساب با شهرداري براساس قيمت روز متراژهايي كه خريداري كردهاند و خروج از طرح يا خريد مابقي متراژ معادل يك واحدمسكوني با قيمت روز يكي را انتخاب كنند، اما افزايش قيمت مسكن از يكسو و رشد پيشبيني نشده قيمت مصالح ساختماني در طول پروسه ساخت اين واحدها، قيمت نهايي را به چند برابر (عدد ۹۰۰ هزار تومان در هر متر مربع در آن زمان رساند) و در عمل توجيه اقتصادي طرح فروشمتري را زيرسوال برد.
رييس سازمان نوسازي شهر تهران در اين باره سه عامل را در ختم طرح فروش متري موثر دانسته و گفته بود: طرح فروش متري مسكن به سه دليل از دستور كار سازمان خارج شد. از يكسو با ورود مسكن مهر و قيمت تمامشده اين واحدها كه ارزش زمين از قيمت آن حذف شده، هزينه خريد در طرح متري مسكن در مقايسه با مسكنمهر افزايش پيدا كرد و به كاهش ميل به خريد متري منجر شد. ازسوي ديگر رشد ناگهاني قيمت مصالحساختماني، قيمت فروش متري را تحت تاثير قرار داد.
طرح فروش متري مسكن در تهران كه طي دو سال و در سه مرحله براي تامينمالي تدريجي ساخت حدود ۱۰ هزار واحدمسكوني به اجرا درآمد، به خاطر آنچه ريسكمالي طرح عنوان ميشود، در بايگاني شهرداري قرار گرفت و متوقف شد.
پژوهش**م.الف**۹۱۲۳
