دموكراسی كویتی در سایه درگیری های قبیله ای

انتخابات مجلس 'الامه' كویت درحالی برگزار شد كه دو ماه پیش در پی بالا گرفتن تنش میان مخالفان شیخ ناصر المحمد الاحمد الصباح نخست وزیر سابق و متهم شدن شماری ازنمایندگان هوادار دولت به رشوه خواری و فساد مالی، وی ناگزیر به استعفا شد و شیخ صباح الاحمد الجابر الصباح امیر كویت ضمن پذیرش استعفای وی و ماموریت دادن به شیخ جابر المبارك الحمد الصباح برای تشكیل كابینه جدید، مجلس را نیز منحل كرد.

رسوایی مالی موسوم به 'سپرده‌های میلیونی' و متهم شدن 15 نماینده هوادار دولت به رشوه خواری و فساد مالی چهارمین انحلال مجلس طی سالهای اخیر را در پی داشت.

در چنین شرایطی حكومت آل صباح می كوشد تا با برگزاری این انتخابات بار دیگر آرامش را به كویت برگرداند. با این حال، به نظر می رسد انتخابات مجلس كویت پیش از آنكه زمینه ساز ثبات در این كشور باشد، آتش به اختلاف های قومی و قبیله ای زده است.

به گزارش ایرنا در چهارچوب این اختلافات، و در پی اظهارات 'محمد الجویهل' یك نامزد انتخاباتی علیه قبیله ' المطیر' یكی از بزرگترین قبایل این كشور، شماری از افراد قبیله یاد شده در اعتراض به اظهارات این نامزد مجلس مقر انتخاباتی وی را به آتش كشیدند.

خبرگزاری فرانسه نیز در روز 12 بهمن ماه از افزایش 'تعصب قبیله ای' در كویت خبر داد كه باعث تجمع 20 هزار نفری مردم علیه الجویهل شد. بر اساس این گزارش، 'نامزدهای انتخابات و شیوخ قبایل كویت از خانواده حاكم و امیر این كشور خواستند برای حفظ وحدت ملی الجویهل بازخواست شود'.

همچنین به گزارش خبرگزاری آلمان، 'صدها تن معترض نیز به شبكه تلویزیونی الوطن كه گردانندگان آن را به ایجاد فتنه متهم كرده اند، یورش برده كه طی درگیری بین نیروهای ویژه و تظاهركنندگان 17 نفر مجروح شدند.

شبكه الوطن در حال پخش مناظره بین دو تن از نامزدهای انتخابات بود كه تظاهركنندگان نسبت به حضور 'نبیل الفضل' نامزد طرفدار دولت، اعتراض داشتند چرا كه قبایل 'الفضل' نیز از متحدان الجویهل به شمار می روند.

خبرگزاری انگلیسی 'رویترز' نیز سیزدهم بهمن ماه، این اتفاق را 'نشانه روشنی از داغ بودن غیرعادی رقابت در انتخابات مجلس كویت' دانست.

در همین حال دربار كویت از مردم خواست كه از تمامی اقدام هایی كه می تواند بر انتخابات روز پنجشنبه تاثیر منفی بگذارد، پرهیز كنند.

دربار كویت همچنین از 'صدور فرمان ها برای انجام هر اقدام قانونی لازم' در مورد كسانی كه مسبب این حرف ها بوده اند، خبر داد و تاكید كرد 'هرچه موجب آسیب رساندن به قبایل كویت شود، تیشه به ریشه همه كویت می زند'.

** جریان های سیاسی كویت

-------------------------------------

با اینكه كویت فاقد احزاب رسمی است اما در انتخابات اخیر كویت، گروه های مختلف قبیله ای و مذهبی می كوشند سهم نمایندگان مخالف دولت را در مجلس بیشتر كنند. كمتر از 50 درصد نمایندگان مجلس پیشین را همین افراد تشكیل می دادند. به همین سبب، دولت همیشه می توانست از پس استیضاح ها و سوال های مجلسی ها جان سالم به در ببرد.

فراكسیون‌های مجلس كویت در دوره پیشین عبارت بودند از فراكسیون اقدام مردمی با گرایش لیبرالی، فراكسیون اقدام ملی با گرایش لیبرالی، تجمع اسلامی با گرایش اسلامی سلفی و فراكسیون توسعه و اصلاحات با گرایش اسلامی.

در این میان به نظر می رسد پیروزی اسلامگرایان در چندین انتخابات برگزار شده پس از آغاز بیداری اسلامی و آرامش نسبی بهار عربی در كشورهایی همچون تونس، مصر، مغرب و ... نشان از اقبال مردم نسبت به این گروه های سیاسی دارد كه در فضای باز شده كنونی، فرصتی برای عرض اندام و ارایه برنامه های خود یافته اند.

با توجه به وضع موجود و همچنین آزادی بیشتر نامزدهای انتخابات مجلس كویت، بسیاری از تحلیلگران بر این باورند كه برنده نهایی این انتخابات نیز اسلامگرایان خواهند بود.

روزنامه اردنی 'الدستور' دوازدهم بهمن ماه با اشاره به مشاركت همه گروه ها و تشكل های حزبی و سیاسی در انتخابات مجلس، نوشت: به نظر می رسد معارضان كه رهبری و هدایت آنها را اسلامگرایان كویتی بر عهده دارند با شعار 'اصلاحات و مبارزه با فساد' تلاش می كنند موفقیت بزرگی را در این انتخابات رقم بزنند.

** معضلات آل صباح در كویت

----------------------------------

از حدود یك میلیون و یكصد هزار نفر جمعیت بومی كویت 400 هزار و 296 نفر واجد شرایط رای دادن هستند كه 184 هزار و 996 نفر را مردان و 215 هزار و 300 نفر را نیز زنان تشكیل می دهند.

بر اساس قانون انتخابات كویت، داشتن تابعیت این كشور طی 20 سال گذشته، داشتن دست‌كم 30 سال سن، برخورداری از سواد خواندن و نوشتن عربی، عضو نبودن در ارتش یا پلیس و نداشتن محكومیت كیفری برای نامزدها الزامی است.

از این رو، 180 هزار فرد فاقد تابعیت كشور موسوم به 'بدون' ها حق نامزدی در این انتخابات و حتی رای دادن را ندارند.

حال این انتخابات فرصتی را در اختیار این افراد گذاشته است تا به جلب توجه دولت و همچنین نامزدهای انتخاباتی، گامی برای رفع این معضل بردارند. با این حال، درگیری های اخیر این افراد با نیروهای امنیتی منجر به تصمیم بیست و هفتم دی ماه دولت این كشور برای اخراج متقاضیان تابعیت معترض شده است.

به هر حال، حكومت آل صباح در حالی به استقبال انتخابات مجلس رفته است كه خود را در چند جبهه درگیر می بیند.

از یك سو، اوضاع داخلی این كشور به سبب اعتراض های یك سال اخیر در كشورهای حوزه مینا (خاورمیانه و خلیج فارس) دستخوش تحولاتی ناشی از برگزاری چندین تظاهرات گسترده شده است.

دولت جدید این كشور نیز برای ادامه حضور خود در قدرت، ناگزیر از ایجاد تعادل میان افراد خشمگینی است كه با توجه به پشتوانه های قومی و قبیله ای خود، برای كسب سهم بیشتر در مجلس قانونگذاری می جنگند.

از دید تحلیلگران، نگاه های متفاوت مذهبی و اعتقادی در این كشور كه مجموعه ای از سنیان، شیعیان، سلفی ها، وهابی ها و ... را در خود جای داده است نیز، ظرف بزرگ تری را برای بروز و تحمل نظرات دیگران می طلبد. این امر، بویژه به دنبال حوادث اخیر حاشیه انتخابات ضرورت بیشتری یافته است؛ در غیر این صورت می تواند آتش اختلاف های آتی را از هم اكنون شعله ور كند.

همچنین معضل افراد فاقد تابعیت نیز وضعیتی است كه دولت كویت می بایست در نهایت آن را مورد رسیدگی قرار دهد. البته دولت برای این منظور پیشنهادهایی را برای اعطای تابعیت به فقط 34 هزار نفر داده است اما در شرایطی كه هنوز آمار یكسان و دقیقی درباره تعداد واقعی این افراد در دست نیست، ساماندهی این افراد مشكل به نظر می رسد؛ بویژه آنكه باقی مانده این افراد نمی دانند تا چه زمانی باید در وضع بلاتكلیف خود به سر ببرند.

از سوی دیگر، كویت در عرصه منطقه ای نیز زیر ذره بین قرار دارد. این كشور به عنوان یكی از اعضای شورای همكاری خلیج فارس كوشیده است در تحولات نقش فعالی را بر عهده بگیرد وضعیتی كه در حال حاضر با توجه به اوضاع داخلی نمود كمتری داشته است.

از سویی دیگر كویت به عنوان تنها كشور این حوزه كه به زنان آزادی های سیاسی بیشتری اعطا كرده و از شاخصه های دموكراتیك بالاتر از جمله پیشینه قدیمی تر برگزاری انتخابات برخوردار است، اثبات بیش از پیش كارآمدی رویه حكومتی خود را می جوید.

در چنین شرایطی، مسلم است كه برخی از كشورهای عرب منطقه منتظر هر گونه اشتباه راهبردی آل صباح در مدیریت كشور هستند تا نتیجه وجود دموكراسی كویتی را 'بیهوده' معرفی كنند.

این امر، بویژه پس از انتشار برخی اخبار درباره حمایت مالی مقام های كویتی از 'جمعیت وفاق اسلامی' بزرگ ترین حزب شیعی بحرین و اصلی ترین مخالف حكومت آل خلیفه، و همچنین اعمال محدودیت های كمتر برای شیعیان این كشور اهمیت بیشتری یافته است.

** برنامه های آمریكا برای كویت

------------------------------------

فارغ از مسائل داخلی كویت، آمریكا نیز حساب ویژه ای را برای این كشور باز كرده است. ایالات متحده می كوشد در پی خروج اخیر نیروهای خود از عراق، حضور نظامی خود را در منطقه بیش از گذشته تقویت كند.

در همین زمینه خبرگزاری آمریكایی 'آسوشیتدپرس' روز 12 بهمن طی گزارشی درباره انتخابات كویت، به برنامه ارتش آمریكا برای افزایش تعداد نیروهای خود در این كشور اشاره كرد.

روزنامه آمریكایی 'نیویورك تایمز' نیز در شماره نهم بهمن ماه، از برنامه‌های آمریكا برای افزایش حضور نظامی در خلیج فارس و تشكیل یك گروه ویژه عملیاتی در كویت برای مقابله با شورش‌های احتمالی در عراق خبر داده بود.

گرچه حضور آمریكا پس از جنگ دوم خلیج فارٰ در كویت تثبیت شد و به نظر می رسد برنامه های واشینگتن برای تقویت این حضور همچنان ادامه دارد اما تحلیلگران بر این باورند كه احتمال قدرت گرفتن نیروهای اسلامگرا در مجلس سرنوشت این قبیل برنامه ها را با ابهام مواجه می سازد.

تحقیق**1961**1567